Żywienie w insulinooporności i cukrzycy

Diety

Żywienie w cukrzycy

Nazwa cukrzyca dotyczy grupy chorób, które, mimo że mają wiele cech wspólnych, to jednak wiele je różni i wymagają innego sposobu leczenia. Cukrzyca to jedna z najczęstszych chorób przewlekłych, które można spotkać we współczesnym świecie. Ważne, żeby wiedzieć, że niezależnie od typu cukrzycy, jej stadium i wartości glikemii koniecznie trzeba zastosować leczenie żywieniowe. Czasem dieta stanowi jedyny sposób leczenia, ale może też być uzupełnieniem podawanych leków doustnych i insuliny. Dietetycy kliniczni z poradni żywieniowej Foodwise mogą Państwu pomóc zastosować właściwe leczenie dietetyczne z uwzględnieniem preferencji smakowych i stylu życia pacjenta.

Insulinooporność

Insulinooporność to zmniejszona wrażliwość komórek na działanie insuliny – hormonu, który warunkuje prawidłowe wychwytywanie glukozy z krwi do wnętrza komórek. Gdy komórki są oporne na działanie insuliny, organizm produkuje ją w znacznie większej ilości niż u ludzi bez tego zaburzenia. Dochodzi do hiperinsulinemii, a stan ten wiąże się z wieloma skutkami ubocznymi: zaburzeniami profilu lipidowego krwi, większą tendencją do kumulowania tkanki tłuszczowej czy wystąpieniem cukrzycy. Insulinooporność często idzie w parze z PCOS (zespołem policystycznych jajników) i chorobami układu krążenia.

Wcześnie wykryta insulinooporność i wprowadzone odpowiednie leczenie oraz właściwa dieta mogą w większości przypadków zapobiec konsekwencjom insulinooporności. Szczególnie jeśli jest ona wynikiem nadmiernej masy ciała. Wiele osób jest nieświadomych występującej u nich insulinooporności, ponieważ może ona nie dawać objawów. Niestety – nieleczona nieuchronnie prowadzi do cukrzycy. Proces ten może trwać nawet kilka lat.

Dlaczego redukcja nadmiernej masy ciała jest tak ważna w leczeniu insulinoporności?

Nadmierna ilość tkanki tłuszczowej uwalnia hormony i prozapalne cytokiny, które biorą udział w upośledzaniu ścieżki sygnałowej insuliny, przez co nie działa ona efektywnie. Już utrata kilku kilogramów może zwiększyć insulinowrażliwość.

W przypadku insulinooporności warto zgłosić się po pomoc do dietetyka klinicznego. Pomoże on w bezpiecznej utracie tkanki tłuszczowej oraz utrzymaniu efektów odchudzania, jak również wskaże produkty żywieniowe łagodzące stan zapalny. Czasem hiperinsulinemia utrudnia utratę kilogramów. Kluczem jest dopasowanie diety do stylu życia, możliwości pacjenta i jego upodobań, tak aby możliwa była trwała zmiana nawyków żywieniowych. Dietetyk, biorąc pod uwagę stężenia insuliny i glukozy pomoże w skomponowaniu przyjaznego jadłospisu, o kontrolowanej zawartości i jakości węglowodanów. Nauczy, jak ocenić i wykorzystać wskaźniki indeksu glikemicznego i ładunku glikemicznego tak, by potrafić samodzielnie planować swoje żywienie.

Przy zastosowaniu odpowiedniej diety można osiągnąć następujące rezultaty:

  • Redukcję masy ciała, która przyczynia się do zwiększenia insulinowrazliwości komórek.
  • Opóźnienie lub zupełne uniknięcie wystąpienia cukrzycy typu 2. Już redukcja 5% masy ciała znacznie zmniejsza ryzyko rozwoju choroby
  • Redukcję ryzyka miażdżycy. Insulinooporność wiąże się z wyższym ryzykiem miażdżycy – dieta o kontrolowanej zawartości kwasów tłuszczowych wspomaga utrzymanie wartości profilu lipidowego.

Cukrzyca typu 2

Istotą cukrzycy typu 2 jest niedostateczne w stosunku do potrzeb wytwarzanie insuliny przez komórki beta trzustki. Ma to miejsce zwłaszcza przy występującej już insulinooporoności, kiedy do uzyskania pożądanego efektu potrzeba tego hormonu więcej niż w warunkach fizjologicznych. Ryzyko cukrzycy typu II jest zapisane w genach. Wzrasta do 40% w przypadku, kiedy jedno z rodziców choruje.

Zidentyfikowano już ponad 130 wariantów genowych związanych z cukrzycą typu 2. Jednak nie każdy, kto jest nosicielem któregoś z tych wariantów, rozwinie objawy cukrzycy. Przyczyny tej choroby leżą bowiem zarówno w genach, jak i w czynnikach środowiskowych. Ogromną rolę odgrywają masa ciała oraz styl życia. Najistotniejszym czynnikiem ryzyka jest nadwaga czy otyłość. Nie ma jednej wartości BMI po przekroczeniu, której cukrzyca na pewno wystąpi. Każdy ma swój indywidualny próg, powyżej którego mogą pojawiać się pierwsze zaburzenia gospodarki węglowodanowej. Na przykład u Azjatów obserwuje się występowanie cukrzycy przy niższych wartościach BMI niż np. u Europejczyków.


Utrata tkanki tłuszczowej może w znacznym stopniu poprawić insulinowrażliwość komórek wątroby i mięśni szkieletowych. Każdy utracony kilogram może obniżać ryzyko rozwoju cukrzycy nawet o kilkanaście procent u pacjentów z upośledzoną tolerancją glukozy. Utrata 5-10% masy ciała to osiągalny cel, który u osób ze znaczną nadwagą może realnie zredukować prawdopodobieństwo dalszych zaburzeń glikemii.


Z drugiej strony - u osób ze zdiagnozowaną już chorobą, dieta ma kolosalne znaczenie dla prawidłowej kontroli glikemii. Prawidłowa kontrola glikemii to skuteczne zapobieganie powikłaniom cukrzycy, do których zalicza się: nefropatię cukrzycową (uszkodzenie nerek), retinopatię cukrzycową i zaćmę, miażdżycę oraz zespół stopy cukrzycowej.

 


Jak diagnozuje się cukrzycę?

Nieprawidłową glikemię na czczo rozpoznaje się, gdy wynosi ona 100-125mg/dl


Nieprawidłową tolerancję glukozy rozpoznaje się, jeśli:
W 120 minucie pomiaru w ramach doustnego obciążenia glukozą glikemia wynosi 140-199 mg/dl


Nieprawidłowa glikemia na czczo lub nieprawidłowa tolerancja glukozy to stany przedcukrzycowe.

Cukrzycę rozpoznaje się, kiedy:

  • Przygodnie mierzona glikemia wynosi 200mg/dl lub powyżej

Lub

  • Mierzona na czczo glikemia wynosi 126 mg/dl lub więcej


Polskie Towarzystwo Diabetologiczne zaleca, aby badanie w kierunku cukrzycy raz na 3 lata wykonywała każda osoba, która ukończyła 45 rok życia oraz co roku każda z osób z grupy ryzyka:
- z nadwagą lub otyłością
- z cukrzycą występującą w rodzinie
- u kobiet z przebytą cukrzycą ciążową
- z nadciśnieniem tętniczym
- z dyslipidemią
- u kobiet z zespołem PCOS

Nieprawidłowe wyniki – co robić?

Pierwsze sygnały nieprawidłowości w zakresie gospodarki węglowodanowej powinny zachęcić do jak najszybszej modyfikacji diety. Najczęściej w walce o prawidłowy poziom „cukru” we krwi nie sięga się w pierwszej kolejności po terapie farmakologiczne. Zwykle zaczyna się od zmiany diety i trybu życia.


Polskie Towarzystwo Diabetologiczne u osób ze stanem przedcukrzycowym zaleca utratę masy ciała o ok. 7% (jeżeli oczywiście występuje nadmierna masa ciała) i zwiększenie aktywności fizycznej – min. 150 minut tygodniowo. Warto pamiętać, że indywidualne zalecenia żywieniowe i dotyczące aktywności fizycznej są skuteczniejsze w zapobieganiu cukrzycy niż ogólnikowe wskazania dietetyczne. Dietetyk kliniczny przeanalizuje dotychczasowy sposób żywienia, identyfikując ewentualne błędy oraz proponując sposoby ich skorygowania, ustali dobowe zapotrzebowanie na białka, tłuszcze i węglowodany. Wyjaśni ideę indeksu glikemicznego oraz wskaże, jak wykorzystać go w praktyce. To bardzo ważne, aby zacząć działać jak najszybciej. Nieunikniona jest kontrola kalorii i wielkości spożywanych porcji, jednak pod okiem specjalisty trasę do prawidłowego odżywiania można przejść niemalże bezboleśnie.


Warto pamiętać, że indywidualna opieka dietetyka gwarantuje, że zalecenia żywieniowe łatwo dostosujemy do naszego przypadku i bez problemu da się je wpasować w naszą codzienność.

Podczas gdy dieta w cukrzycy typu 2 może być bardzo elastyczna, w przypadku cukrzycy typu 1 jest nieco trudniej.

Cukrzyca typu 1

Cukrzyca typu 1 jest chorobą, która najczęściej objawia się między 10 a 14 rokiem życia. Zaburzenia glikemii wynikają z atakowania przez przeciwciała własnych komórek beta trzustki, które odpowiedzialne są za produkcję insuliny. Jest to tak zwana choroba z autoagresji, podobnie jak Hashimoto.


Cukrzyca typu 1 wymaga bezwzględnego leczenia insuliną, najczęściej w postaci intensywnej insulinoterapii przy zastosowaniu wielokrotnych wstrzyknięć. Docelowo osoby z cukrzycą typu 1 powinny otrzymać edukację pozwalającą na samodzielne dostosowywanie dawki insuliny do spożywanego posiłku. Dawki insuliny doposiłkowej zależą od składu posiłku i jego wielkości, a konkretniej od tego, ile wymienników węglowodanowych zawiera.

Dietetyk może pomóc zaplanować zbilansowaną dietę z wyliczonymi wymiennikami węglowodanowymi, dostosowaną do stylu życia. Dieta osoby z cukrzycą typu 1 nie powinna odbiegać składem od racjonalnej diety zalecanej osobom zdrowym. Z tą różnicą, że zawartość węglowodanów musi być ściśle kontrolowana. Dietetyk może pomóc rozpocząć przygodę z wymiennikami, podpowie, na co zwrócić uwagę czytając etykiety. Warto, żeby z usług dietetycznych korzystały nie tylko osoby ze świeżo zdiagnozowaną cukrzycą. Zdarza się, że po kilkunastu nawet latach kontrola glikemii pogarsza się. Należy wtedy na nowo przyjrzeć się diecie. Czasem szacowanie „na oko” z biegiem lat przestaje się sprawdzać. Dobrym pomysłem jest wtedy przypomnienie sobie podstaw na nowo.

 

Facebook Pinterest Instagram e-mail
Powrót