Zaparcia, czyli dolegliwość XXI wieku

Żywienie w chorobach

Zaparcia to dolegliwość ze strony przewodu pokarmowego, która dotyczy blisko połowy społeczeństwa po 60 roku życia i 30% populacji osób po 30 roku życia. Każdego przynajmniej raz w życiu spotkał ten problem. Kłopoty z regularnym wypróżnianiem ma co 2 kobieta i co 4 mężczyzna.

Czym jest zaparcie?

Za normę uznaje się wypróżnienie od 2 razy dziennie do 5-7 w tygodniu. O zaparciu mówimy wtedy, gdy ilość wypróżnień w ciągu tygodnia jest rzadsza od 3 razy. Zaparciem określamy trudność w oddaniu stolca, której często towarzyszy ból oraz duże parcie na stolec.

Przyczyna zaparć

Leniwe jelita

Pasaż jelitowy to czas, gdzie spożyte pokarmy przechodzą przez cały przewód pokarmowy. Zaczyna się z przełknięciem produktów a kończy oddaniem stolca. Jego czas trwania jest indywidualny. Uważa się jednak, że pasaż jelitowy jest dłuższy u kobiet i wydłuża się wraz z wiekiem. Za normę uznajemy jeśli miedzy kolejnymi wypróżnieniami upływa nie więcej niż 72 godziny. Jeśli czas między oddawaniem stolca jest dłuższy mówimy o spowolnionym pasażu jelitowym, który uznaje się za patologię.

Nieprawidłowo zbilansowana dieta

Przyczyną zaparć jest głównie nieregularne i nieprawidłowe odżywianie, gdy w diecie obserwujemy nieprawidłową proporcję między produktami o działaniu zapierającym, a tymi o działaniu regulującym pracę jelit. Zaparcia są coraz większym problemem ze względu na fakt spożywania dużej ilości półproduktów i żywności wysokoprzetworzonej. Żywność ta w większości zawiera małe ilości składników usprawniających prace jelit, w tym błonnik pokarmowy.

W krajach afrykańskich, gdzie dobowe spożycie błonnika przekracza kilkaset gramów, a masa wydalanego stolca dwu-trzykrotnie przekracza normy krajów rozwiniętych, zaparcie i jego powikłania występują bardzo rzadko.

Nieregularne posiłki jedzone w biegu „rozleniwiają” jelita i powodują zwolnione przesuwanie się mas kałowych w obrębie jelita oraz trudności z ich wydalaniem.

Niedobór płynów w diecie

Do przyczyn żywieniowych zaparć należy również zbyt mała podaż płynów w diecie. Jeśli nie dostarczamy odpowiedniej ilości wody w ciągu dnia, dochodzi do spowolnienia przechodzenia mas kałowych. Z powodu niedoboru wody stolec jest zbity, co utrudnia jego pasaż za pomocą ruchów perystaltycznych jelit a samo jego oddanie jest bolesne.

Mało ruchu

Ruch jest niezbędny by wzmacniać mięśnie. W czasie pasażu jelitowego i przy wypróżnianiu czynny udział biorą mięśnie tłoczni brzusznej. Jeśli są one słabe, nierozwinięte sama czynność defekacji jest utrudniona. Ruch i ćwiczenia fizyczne, w których zaangażowane są mięśnie brzucha usprawniają ruch perystaltyczne jelit przez ich pobudzanie naciskiem.

Powstrzymywanie się przed wypróżnieniem

Często powstanie zaparcia stolca jest związane z wcześniejszym częstym powstrzymywaniem wypróżnienia ze względu na niedogodności sytuacji. Osoby często podróżujące, które nie mają możliwości oddać się spokojnemu procesowi wypróżnienia cierpią na tak zwane zaparcia nawykowe. Zaparcia spowodowane powstrzymywaniem wypróżnienia są często również obserwowane u dzieci i młodzieży, które dużą część dnia spędzają w przedszkolach i szkoła, gdzie nie czują się na tyle komfortowo, by skorzystać z toalety. Nawykowe powstrzymywanie wypróżnienia powoduje rozleniwienie pracy jelit przez spowolnienie ruchów perystaltycznych. Dochodzi ponadto do zalegania nieoddanych mas kałowych, co wpływa na niesprawne przemieszczanie kolejnych.

Zbyt częste stosowanie środków przeczyszczających

Stosowanie środków przeczyszczających rozleniwia jelita. Spowalnia to ich ruchy perystaltyczne i przemieszczanie mas kałowych. Może to prowadzać do ich zalegania i powstania zaparcia. Częste spożywanie takich preparatów wzmaga tylko problem i powoduje, iż oddanie stolca jest możliwe tylko przy ich udziale.

Ze względu na przyczynę wystąpienia problemu zaparcia możemy podzielić na:
  • nawykowe, których przyczynę należy szukać w psychice, pośpiechu, stresie, niechęci do korzystania w publicznych toalet;
  • czynnościowe, których przyczyną są zaburzenia funkcji jelit. Przyczyną tych zaburzeń jest niewłaściwa dieta lub regularne przyjmowanie środków przeczyszczających.
  • powodowane chorobami przewodu pokarmowego lub anomaliami w jego budowie. Wśród nich można wyróżnić:
  • choroby jelita grubego: zespół jelita drażliwego, choroba uchyłkowa, rak i inne nowotwory jelita grubego;
  • choroby zapalne jelit;
  • choroby odbytu i odbytnicy: zwężenie, rak odbytu, guzki krwawnicze (hemoroidy), uchyłki odbytnicy, szczelina odbytu;
  • choroby miednicy mniejszej: nowotwory jajnika, macicy, endometrioza;

Najczęstszym rodzajem zaparć są jednak zaparcia idiopatyczne związane z zaburzeniami czynnościowymi jelit, które rozpoznaje się u ponad 90% chorych.

Objawy zaparć

Do jednych z pierwszych objawów zaparć należy oddawanie bardzo zbitego stolca któremu towarzyszy ból i duży wysiłek. Ponadto możemy zaobserwować mdłości, zawroty głowy, odbijanie i utrata łaknienia. Objawy te są wywołane truciznami, które nie są wydalane z organizmu. Jednym z najbardziej uciążliwych objawów jest uczucie pełności i wzdęcie brzucha. Wiążę się ono z nagromadzonymi w jelicie gazami, które nie mogą być sprawnie wydalane z powodu przeszkody, jaką stanowią zalegające masy kałowe.

Do objawów alarmujących, które mogą świadczyć, że przyczyną zaparć jest choroba organiczna zaleczamy:

  • gorączkę
  • ubytek masy ciała bez stosowania diety redukcyjnej
  • krew w stolcu (świeża, widoczna bądź utajona)
  • niedokrwistość
  • występowanie w rodzinie chorób nowotworowych jelita lub chorób zapalnych jelit

W przypadku wystąpienia objawów przewlekłych zaparć, zawsze należy się zwrócić do lekarza, by zdiagnozować ich przyczynę.

Leczenie zaparć i zapobieganie im
Po wykluczeniu ewentualnych przyczyn pozajelitowych zaparć oraz chorób ustrojowych i jelit można rozpocząć leczenie dolegliwości. Do głównych metod leczenia zaparć idiopatycznych oraz takich, które występują w przebiegu niektórych chorób zaliczamy dietę i ewentualne stosowanie środków roślinnych i farmakologicznych, które przyczynią się do przyśpieszenia transportu mas kałowych.

  1. Podstawą diety powinno być regularne spożywanie posiłków.
  2. W diecie należy wykluczyć produkt zapierające takie jak:
  • oczyszczona mąka pszenna i produkty ją zawierające
  • biały ryż, płatki ryżowe, pieczywo ryżowe
  • skrobia ziemniaczana i produkty ją zawierające np. Kisiel
  • marchewka gotowana
  • kakao i produkty je zawierające np. czekolada
  • banan
  • tłuste produkty zwierzęce (mięso, wędliny, tłusty nabiał)
  • produkty wzdymające (w szczególności przy wzdęciach brzucha)
    • suche nasiona roślin strączkowych (groch, fasola, soczewica, bób, soja, ciecierzyca)
    • warzywa kapustne (kapusta włoska, kapusta głowiasta, brukselka), uważać należy również na kalafiora, brokuł, kapustę pekińską, kalarepę
    • cebulowe (cebula, por, szczypiorek dymka, czosnek)
  • słodycze i słodzone napoje
  1. W diecie należy zwiększyć podaż produktów, które zawierają błonnik pokarmowy czyli składnik regulujący pracę jelit i przyśpieszający ruchy perystaltyczne jelit. Do produktów bogatych w błonnik pokarmowy należą:

  • pełnoziarniste mąki i produkty je zawierające
  • gruboziarniste kasze (gryczana, jęczmienna pęczak)
  • otręby zbożowe (żytnie, owsiane)
  • warzywa, najlepiej w formie surowej (ze skórką), których powinniśmy spożywać min. 300gr
  • owoce w postaci surowej, zwłaszcza drobnopestkowe takie jak: maliny, truskawki, porzeczki, jeżyny
  • owoce suszone np. figi, śliwki
  • orzechy, nasiona dyni, słonecznika i sezam
  • siemię lniane
  1. Do produktów, które regulują pracę jelit oraz wpływają na jej odpowiednią mikroflorę należą fermentowane napoje mleczne, takie jak: jogurt, kefir, maślanka. W codziennej diecie powinny się one znajdywać min. w 2 posiłkach.
  2. Z pośród technik przygotowania posiłków należy zrezygnować z tradycyjnego smażenia na tłuszczu. A przygotowane posiłki nie powinny obfitować w tłuszcz zwierzęcy, który dodaje się do potraw.
  3. W diecie należy wykluczyć produkty wysokoprzetworzone, sosy i zupy instant, półprodukty.
  4. Aby zapobiegać i leczyć zaparcia nie można zapomnieć o odpowiedniej podaży płynów. W ciągu dnia powinniśmy wypijać min. 2,5l wody mineralnej niskosmineralizowanej, źródlanej niegazowanej. Dla urozmaicenia w diecie można stosować soki warzywne lub warzywno-owocowe miąższowe. Pamiętajmy, że niedostateczna podaż płynów przy dużym spożyciu błonnika pokarmowego będzie miała efekt odwrotny do oczekiwanego i może wpłynąć na zatrzymanie mas kałowych.
  5. Korzystne działanie na przyśpieszenie pasażu jelitowego mają również:
  • napary z kopru włoskiego, rumianku
  • napar z suszonych śliwek wypity na czczo
  • woda z miodem wypita na czczo
  • dodawanie siemienia lnianego do gotowych potraw takich jak zupy, sałatki, koktajle

Poza wprowadzeniem diety konieczne jest zwiększenie aktywności fizycznej oraz zwracanie uwagi na bodźce defekacyjne. Pacjent nie powinien wstrzymywać defekacji. Należy również odstawić, jeśli to możliwe, wszystkie leki powodujące zaparcie.

Pamiętajmy by środki przeczyszczające stosować możliwie najkrócej i tylko wtedy, gdy postępowanie niefarmakologiczne jest nieskuteczne.

W popularnych lekach przeciw zaparciom korzysta się z takich ziół, jak: nasiona i okrywy nasienne babki płesznik i babki piaskowej, senesu, aloesu, kruszyny, rzewienia itp. Można również stosować środki poślizgowe, takie jak np. olej parafinowy.

 

autor: Paulina Gryz-Ryczywolska

Facebook Pinterest Instagram e-mail
Powrót