Masa ciała, a płodność kobiet

Żywienie w chorobach

Kiedy mówimy o płodności, to warto wiedzieć, że istotnym czynnikiem wpływającym na płodność kobiet jest masa ciała. Do niedawna uważano, że problemy z zajściem w ciążę dotyczą głównie kobiet mających niedowagę, jednakże w ostatnich latach wykazano, że nadwaga i otyłość odgrywają równie ważną rolę. Warto wiedzieć, że prawidłowe funkcjonowanie jajników uzależnione jest od równowagi energetycznej organizmu. Odchylenia od prawidłowej masy ciała u kobiet przyczyniają się do zaburzeń procesu owulacji, a wpływ masy ciała na płodność widoczny jest na każdym etapie procesu reprodukcji.
Podstawową masę tkanki tłuszczowej tworzą adipocyty (komórki tłuszczowe), które występują już u 14-tygodniowego płodu. Tkanka tłuszczowa wykazuje znaczenie endokrynne oraz metabolizuje hormony płciowe. To z niej pochodzi ok. 1/3 estrogenów krążących w surowicy krwi. Tkanka tłuszczowa wytwarza adipokiny, które działają między innymi na układ rozrodczy. A znaczenie działania endokrynnego adipokin ujawnia się zarówno w przypadku nadwagi/otyłości, jak i niedożywienia.

Nadwaga i otyłość a płodność kobiet

Według WHO w XXI wieku występowanie otyłości wśród populacji osiągnęło już poziom epidemii. Otyłość wykazuje niekorzystny wpływ na funkcjonowanie całego organizmu, w tym układu rozrodczego kobiety.
Efekt oddziaływania na płodność jest uzależniony od ilości i rozmieszczenia tkanki tłuszczowej. Nadmierne gromadzenie się tkanki tłuszczowej trzewnej przyczynia się do zmian w dystrybucji i metabolizmie steroidów płciowych i glikokortykosteroidów. Powoduje zmiany proporcji między androgenami i estrogenami. Należy również zwrócić uwagę, że otyłość trzewna często powiązana jest z hiperinsulinemią i insulinoopornością, co stanowi główną przyczynę niepłodności u otyłych kobiet. Wszystkie te procesy przyczyniają się do zwiększonej ekspresji androgenów, które powodują zaburzenia w wydzielaniu gonadoliberyny i gonadotropin, nieprawidłowy wzrost pęcherzyków jajnikowych, zaburzenia czynności jajnika oraz zmniejszenie częstości owulacji, co prowadzi do niepłodności.
Tkanka tłuszczowa wydziela wiele związków biologicznych, które mogą mieć wpływ na reprodukcję:

Leptyna


Leptyna jest nazywana hormonem sytości. Jej głównym źródłem jest tkanka tłuszczowa. Do innych źródeł należą także jajniki, łożysko, żołądek, wątroba, mięśnie szkieletowe oraz mózg. Leptyna wpływa na wytwarzanie i działanie insuliny ze względu na obecność receptorów leptynowych w komórkach β wysp trzustkowych. Stężenie leptyny jest proporcjonalne do masy tkanki tłuszczowej i maleje gwałtownie podczas stosowania diety i spadku masy ciała.


Adiponektyna


Adiponektyna powoduje zwiększenie wrażliwości na insulinę, a jej receptory umiejscowione są w mięśniach szkieletowych, wątrobie oraz w komórkach β wysp trzustkowych. Stężenie adiponektyny i zawartość tkanki tłuszczowej wykazuje odwrotną zależność. Adiponektyna wykazuje pozytywny wpływ na reprodukcje poprzez poprawę owulacji.


TNF-α


Wykazano, że nadmierne stężenie TNF-α może negatywnie wpływać na proces rekrutacji oraz dojrzewanie pęcherzyków jajnikowych, przygotowanie endometrium do zagnieżdżenia zarodka, a także sam proces implantacji. Powoduje także zmniejszenie insulinowrażliwości.


Grelina

Grelina jest wydzielana przez komórki endokrynne żołądka, jelita cienkiego i grubego, jądro łukowate podwzgórza, przysadkę, nerki, łożysko, tarczycę, trzustkę oraz jajnik. Najsilniejszym impulsem przyczyniającym się do wydzielenia greliny jest głodzenie. Jej wysokie stężenie wykazano przed posiłkiem, natomiast spadek po spożytym posiłku. U osób otyłych odnotowano zmniejszone stężenie greliny, co oznacza powiązanie między masą ciała oraz jej stężeniem. Badania wskazują, że grelina reguluje płodność kobiety poprzez kontrolę procesów steroidogenezy w jajnikach. W przypadku niedoboru greliny stwierdzono wystąpienie zaburzeń w prawidłowym rozwoju macicy oraz zapewnieniu właściwych warunków w macicy do rozwoju zarodka.

Hormony produkowane przez tkankę tłuszczową a płodność


Coraz więcej uwagi poświęca się obecnie udziałowi hormonów tkanki tłuszczowej w patogenezie zaburzeń płodności. Wyniki badań sugerują, że u otyłych kobiet zaburzenia płodności mogą być powiązane ze zmianami w wydzielaniu hormonu anty-Müllerowskiego (AMH - Anti-Müllerian Hormone). Hormon anty-Müllerowski swą ważną rolę zaczyna odgrywać w okresie dojrzewania i rozrodczym. Coraz częściej w badaniach monitoruje się stężenie AMH, a jego obniżanie może świadczyć o fizjologicznym, jak i patologicznym starzeniu się jajnika.
Badania nad hormonem anty-Müllerowskim w zaburzeniach płodności u otyłych kobiet wykazały niższe o ok. 65% stężenie AMH w surowicy w porównaniu z kobietami o prawidłowej masie ciała. Biorąc pod uwagę inne doniesienia sugeruje się, że jedną z przyczyn obniżenia wydzielania AMH (poza efektem zmniejszania się rezerwy jajnikowej) może być hiperinsulinemia i insulinooporność. Obecnie uważa się, że stężenie AMH może być pomocne w ocenie rezerwy jajnikowej, a także przewidywaniu powrotu regularnych cykli miesiączkowych u kobiet otyłych bez oraz z PCOS.


Niedobór masy ciała a płodność kobiet


Problemy z płodnością odnotowuje się także w przypadku zbyt niskiej masy ciała. Problem niedoboru masy ciała dotyczy ok. 1 – 5% kobiet. Gwałtowny spadek masy ciała, spowodowany np. głodówką, zbyt rygorystyczną dietą, anoreksją lub bulimią, nieprawidłowym odżywianiem się oraz zbyt intensywną aktywnością fizyczną przyczynia się do zaburzeń miesiączkowania. Początek zaburzeń w miesiączkowaniu odnotowuje się przy 10 – 15% spadku masy ciała. Natomiast w przypadku utraty ok. 30% masy tkanki tłuszczowej może dojść do wtórnej utraty miesiączki oraz niepłodności.
Pierwsze doniesienia dotyczące zaburzeń płodności i niedowagi pojawiły się na podstawie badań prowadzonych wśród młodych baletnic, u których doszło do utraty miesiączki lub pojawienia się nieregularnych cykli. Na podstawie tych doświadczeń ustalono dolną granicę masy ciała (tzw. krytyczną masę ciała), która odpowiada 48kg oraz zawartość tkanki tłuszczowej, od której rozpoczynają się problemy z miesiączkowaniem na poziomie 22%. Z badań wynika, że u kobiet z BMI poniżej 20 kg/m2 ryzyko niepłodności z powodu zaburzeń owulacji jest wyższe o 38%, w porównaniu z kobietami o prawidłowej masie ciała. Czterokrotnie także wydłużał się czas zajścia w ciążę kobiet z niedowagą i wynosił ok. 29 miesięcy. W organizmach kobiet z niedowagą stwierdza się także niedobory witamin i składników mineralnych, które również mogą przyczyniać się do zaburzeń płodności.

 

autor: Paulina Gryz-Ryczywolska

Facebook Pinterest Instagram e-mail
Powrót