Kamica układu moczowego

Żywienie w chorobach

Kamica moczowa jest jedną z najczęstszych chorób narządów układu moczowo-płciowego. Chorzy cierpiący z powodu kolki nerkowej codziennie znajdują się wśród osób wymagających konsultacji urologicznych w szpitalnych oddziałach ratunkowych. Choroba częściej dotyczy mężczyzn niż kobiet. Z danych wynika, że  u około 10% ludzi w ciągu życia dojdzie do wytworzenia złogów w układzie moczowym. U 25% pacjentów, u których powstał pierwszy złóg, w ciągu najbliższych 10 lat dojdzie do wytworzenia kolejnego, a 50% będzie miało w życiu tylko 1 nowy złóg [1]. Tylko około 10% pacjentów z kamicą należy do grupy o wysokiej nawrotowości kamicy.


Co to jest kamica nerkowa? 


Istnieją różne teorie powstawania kamieni w układzie moczowym, ale żadna nie tłumaczy tego zjawiska w całości. Według teorii fizykochemicznej, przyczyną kamicy jest brak w moczu koloidów ochronnych, zapobiegających wysalaniu się w nim soli mineralnych. Natomiast teoria enzymatyczna zakłada, że choroba ta wywołana jest brakiem w moczu inhibitorów mineralizacji. Na pewno jednak proces tworzenia się kamieni jest złożony, a zasadniczą rolę odgrywają zjawiska zachodzące w moczu przesyconym.
Kamica układu moczowego lub inaczej nerkowa związana jest z wytrącaniem znajdujących się w moczu kryształków mineralnych, które się zlepiają i tworzą różnej wielkości konglomeraty. Małe kamienie zostają często usunięte z moczem niezauważone lub zalegają w miedniczce nerkowej, gdzie dochodzi do odkładania na ich powierzchni nowych złogów mineralnych, co prowadzi do ich zwiększenia.


Gdzie szukać przyczyn powstania kamicy?


Zbyt mała podaż płynów w diecie


Przyczyn kamicy należy szukać głównie w zbyt małej ilości wypijanych płynów, szczególnie w okresie zwiększonego zapotrzebowania, jak wysiłek fizyczny, upał, gorączka, biegunka czy wymioty.
W przeciętnej diecie polaków szacuje się, że podaż płynów jest zbyt mała w stosunku do zapotrzebowania. Ponieważ nasz organizm nie potrafi magazynować wody należy ją dostarczać każdego dnia. Większość społeczeństwa nie wie, ile tak naprawdę należy pić. Normy dla ludzi dorosłych określają, iż w ciągu dnia należy wypić 2-3 litry wody. Jeśli chodzi o podaż płynów u diecie to zależy ona od wieku i płci.


Tabela 1. Zapotrzebowanie na wodę u dzieci.

GRUPA

WIEK

(lata)

NORMA SPOŻYCIA WODY

(ml/dobę)

Niemowlęta

0-0,5

0,5-1

700

800

Dzieci

1-3

4-6

7-9

1300

1700

1900

Dziewczęta

10-12

13-15

16-18

2100

2200

2300

Chłopcy

10-12

13-15

16-18

2400

3000

3300

 

Do płynów nie należy wliczać kawy ani mocnej herbaty ponieważ nie są to płyny nawadniające.  W przeciętnej diecie przewagę wśród wszystkich płynów powinna stanowić woda mineralna niskosodowa.


Dieta bogata w białko


Zbyt duże spożycie białka pochodzenia zwierzęcego w postaci mięsa i jego przetworów prowadzi do nadmiernego dostarczania do organizmu związków purynowych, które wchodzą w skład jednej z najczęstszych rodzajów kamicy moczanowej. Wzrost spożycia żywności wyskopoprzetworzonej, która przyczynia się do zwiększenia w surowicy kwasu moczowego powoduje jego łatwiejsze wytrącanie i przyczynia się do nagromadzenia w obrębie nerek.


Zaburzenia odpływu moczu


Zaburzenia w odpływie moczu i jego zastój w obrębie dróg moczowych to jedne z głównych czynników predysponujących do kamicy moczowej, podobnie jak zakażenia. Dotyczy to zarówno wad anatomicznych wrodzonych (np. zwężenie przejścia miedniczkowo-moczowodowego), jak i nabytych w wyniku urazów, schorzeń współistniejących, operacji w obrębie układu moczowego.


Wady genetyczne


Wady genetyczne zaburzające gospodarkę jonowo-metaboliczną także mogą być przyczyną kamicy, dlatego często można obserwować rodzinne występowanie kamicy.


Pozostałe czynniki sprzyjające rozwojowy kamicy:


• bogata dieta mleczna (nadmiar wapnia) oraz picie dużej ilości twardej wody (nadmiar węglanu wapnia)
• przedłużające się zakażenia dróg moczowych (niektóre szczepy bakteryjne, przede wszystkim Proteus, produkują ureazę, enzym rozkładający mocznik na amoniak i dwutlenek węgla)
• zaburzenia czynności nerek: cystynuria, hiperoksaluria, hiperurykozuria
• zaburzenia przemiany materii, prowadzące do nadmiernego wydalania z moczem wapnia, szczawianów, kwasu moczowego, fosforanów, a także niedobór witaminy A oraz zaburzenia hormonalne: nadczynność przytarczyc, kory nadnerczy
• choroby kości, np. szpiczak mnogi, przerzuty rakowe
• przedawkowanie witaminy D3
• nadużywanie leków zobojętniających (czyli wpływających na zobojętnianie pH)
• kamica może rozwijać się również w przebiegu niektórych chorób krwi.


Objawy


Pacjenci ze złogami w drogach moczowych mogą nie prezentować żadnych objawów. Ta grupa pacjentów często zostaje zdiagnozowana w trakcie wykonania badań obrazowych z innego powodu.
Jeśli jednak kamienie dają objawy, najczęściej jest to ból w okolicy lędźwiowej promieniujący do pachwiny i/lub podbrzusza, z dodatnim objawem Goldflama (pojawianie się ostrego bólu po uderzanie pięści badającego w grzbiet drugiej rozwartej ręki, przyłożonej w okolicy kąta kręgosłupowo-żebrowego). Często obserwujemy objawy dyzuryczne, częstomocz, krwiomocz, wymioty i podwyższona temperatura ciała.
Obecność złogu w moczowodzie i jego przemieszczanie daje objawy kolki nerkowej. Obecność złogu w drogach moczowych prowadzi do  zaburzenia w odpływie moczu z nerki i następcze wodonercze. W powikłanych przypadkach, gdy dojdzie do nadkażenia zastoinowego moczu powyżej przeszkody, jaką stanowi zaklinowany lub przesuwający się powoli w moczowodzie złóg, dołączają objawy związane z roponerczem, manifestujące się pogorszeniem stanu klinicznego pacjenta i podwyższeniem laboratoryjnych parametrów stanu zapalnego.


Leczenie zachowawcze w przypadku wystąpienia kolki nerkowej


Leczenie zachowawcze polega na podawaniu leków i podejmowaniu działań nieoperacyjnych mających na celu zniesienie objawów kolki nerkowej, samodzielne wydalenie złogu lub jego rozpuszczenie.
Zaleca się dobre nawodnienie pacjenta oraz leczenie przeciwbólowe i rozkurczowe. Większość chorych z kolką nerkową spowodowaną złogiem wielkości do około 5-6 mm samodzielnie wydali złóg w ciągu 30-40 dni od incydentu kolki; zasadą jest, że im mniejszy złóg, tym większe szanse na samodzielne wydalenie złogu i tym szybciej to się stanie. [5]. Doraźne lub stałe leczenie przeciwbólowe i przeciwzapalne powinno być stosowane u pacjentów zgłaszających ból, pod warunkiem wcześniejszej oceny funkcji nerek i wątroby.
Do leczenia zachowawczego należy także podawanie popularnych środków z gatunku leków OTC (over the counterdrug). Występują pod postacią pasty do sporządzania roztworów do picia, kapsułek i kropli, proszku do rozpuszczenia, kapsułek, tabletek drażowanych. Na szczególną uwagę zasługują również preparaty żurawiny, często w połączeniu z wyciągami skrzypu, brzozy, pokrzywy, dyni, soi czy dodatkiem witaminy C, występujące pod każdą postacią farmaceutyczną [11]. Mechanizm działania tej grupy leków polega głównie na zwiększeniu diurezy (moczopędne), rozluźnieniu mięśniówki gładkiej układu moczowego (ułatwia wydalenie złogów), wpływie przeciwbólowym, antyoksydacyjnym, wspomagającym metabolizm białek.
Istotnym elementem postępowania jest także przeciwbakteryjne działanie w stanach zapalnych dróg moczowych, gdyż sama obecność złogów sprzyja zakażeniu, które z kolei sprzyja powstawaniu kamicy infekcyjnej (zakażonej) [12]. Mimo że skuteczność leków opiera się wyłącznie na długim okresie ich stosowania w lecznictwie i doświadczeniu, są one nie do przecenienia w profilaktyce i leczeniu kamicy niewielkich rozmiarów i oraz współistniejących skłonności do zakażeń układu moczowego.


Postępowanie żywieniowe przy występowaniu kamicy moczowej


Leczenie kamicy nerkowej polega głównie na  przyjmowaniu leków, ale nie można również zapomnieć o roli diety, która jest modyfikowana w zależności od rodzaju kamicy.

Bezwzględu od rodzaju kamicy zaleca się zwiększenie płynów w diecie u dorosłych nawet do 5l/dzienie. Dzięki czemu rozcieńczone zostaną składniki moczu, które ulegają krystalizacji.
Wodę należy pic regularnie w ciągu dnia oraz w nocy. Każdy dzień powinien zacząć się na szklance wody i na niej również kończyć.

W każdym rodzaju kamicy ograniczeniu podlega spożycie soli kuchennej. Ograniczenie sodu można osiągnąć przez:

  • niedosalanie potraw i produktów na talerzu,
  • zastąpienie soli ziołami,
  • wyeliminowanie gotowych mieszanek przyprawowych, zup i sosów w proszku,
  • wybieranie produktów zawierających małe ilości soli kuchennej,
  • eliminacja z diety marynat, kiszonek, konserw oraz wędzonek oraz produktów wysoko przetworzonych.

Pozostałe zalecenia żywieniowe zależą przede wszystkim od składu kamieni. Znajdziecie je w kolejnych naszych publikacjach.

O kamicach możesz także obejrzeć i posłuchać na naszym kanale Masz kamice - zadbaj o siebie. Informacje o diecie znajdziesz Dieta w kamicy moczowej.

 

autor: Paulina Gryz-Ryczywolska

Facebook Pinterest Instagram e-mail
Powrót