Bulimia - jako skutek ciągłej walki o doskonałość

Żywienie w chorobach

W dobie dzisiejszego świata zaburzenia odżywania stanowią stale narastający problem społeczny. W ostatnich latach odnotowuje się stały wzrost liczby rozpoznań zaburzeń odżywiania, szczególne wśród nastolatków i osób we wczesnej dorosłości [1]. Podstawowym zaburzeniem odżywiania obok anoreksji czyli jadłowstrętu psychicznego jest bulimia.

Bulimia jest stosunkowo niedawno wyodrębnionym zaburzeniem psychicznym. Dlatego jest ona nadal mało poznana i nadal mało osób rozumie na czym ona polega. Należy zdawać sobie sprawę z tego, że zaburzenia stosunku do jedzenia, tycia i odchudzania są tylko objawami choroby a jej podłoża należy szukać u umyśle. W przypadku bulimii jedzenie staje się często tematem zastępczym dla głęboko skrywanych zaburzeń emocjonalnych. Choroba ta dotyka 1–3% młodych dziewcząt i kobiet między 15–24 r.ż. Większość z nich przed wystąpieniem objawów bulimicznych głodziła się lub stosowała restrykcyjne diety odchudzające bez oczekiwanego powodzenia. Zaburzenie to znacznie rzadziej dotyczy chłopców i mężczyzn. Większy odsetek obserwuje się u mężczyzn homoseksualnych, gdzie obserwuje się większe skupienie i dążenie do idealnej szczupłej sylwetki.

Czym jest bulimia?

Bulimia dosłownie oznacza „byczy głód” (od bulimis: limos– głód, bous– byk). U osób cierpiących na żarłoczność psychiczną charakterystyczne jest występowanie regularnie nawracających, niepohamowanych epizodów objadania się, podczas których chorzy przyswajają jednorazowo bardzo duże ilości pokarmów, często przekraczając 20 000 kalorii [2,3]. Epizodom tym towarzyszy subiektywny przymus jedzenia i poczucie utraty kontroli nad własnym zachowaniem. Po napadach objadania się chorzy odczuwają zwykle duże poczucie winny związane z utratą panowania nad sobą oraz ilością pokarmów, które spożyli, co w połączeniu z nadmierną koncentracją na własnej wadze i wyglądzie prowadzi do zachowań mających skompensować przyjęte kalorie. Bulimicy próbują wypróżniać się stosując środki przeczyszczające i moczopędne, wywołują wymioty, stosują intensywne ćwiczenia fizyczne oraz restrykcyjne diety czy głodówki. Występujące napady kompulsywnego objadania się powodują, że pomimo utrzymywanego na co dzień reżimu dietetycznego, ćwiczeń i innych sposobów kontroli wagi, osoby chore na bulimię często mają wagę oscylującą w okolicach normy [4].

Epizod bulimiczny dla niektórych osób tonie tylko pojedynczy napad obżarstwa, ale następujące po sobie w krótkim czasie kolejne napady objadania się, które mogą kończyć się dopiero po kilku dniach, a nawet tygodniach. Osoby cierpiące na bulimię są zaabsorbowane myśleniem o jedzeniu i nadmierną kontrolą masy ciała. Prowokowanie wymiotów czy przyjmowanie dużych ilości środków przeczyszczających i niepohamowane kontrolowanie masy ciała jest zachowaniem kompulsywnym.

Chorzy na bulimię mogą mieć mniejszą lub większą nadwagę, być bardzo chude lub okresowo tyć i chudnąć. Bulimicy chorobliwie boją się utyć, dlatego określają nieprzekraczalną dla siebie granicę masy ciała, którą wszystkimi możliwymi sposobami próbują utrzymać. Ponieważ od utrzymania wagi zależy ich samoocena, która zmniejsza się w przypadku stwierdzenia minimalnego przekroczenia wyznaczonej granicy. Często masa ciała ustalona przez chorego jest znacznie mniejsza niż ta określona przez specjalistę (lekarza, dietetyka)[5].

Wyróżnia się dwa typy bulimii:

  1. Przeczyszczający

    W tym typie zaburzeń dochodzi do regularnego prowokowania wymiotów, nadużywania środków przeczyszczających, środków odwadniających lub lewatywy.
     
  2. Nieprzeczyszczający

    Jest to typ zaburzeń w których dochodzi do zachowań kompensacyjnych, takich jak intensywne ćwiczenia fizyczne lub głodówki, ale nie dochodzi do prowokowania wymiotów czy stosowania środków przeczyszczających, odwadniających czy lewatyw [6].
Kryteria rozpoznania bulimii

Amerykańskie Towarzystwo Psychiatryczne DSM-IV-TR (APA 2000) wyróżnia następujące kryteria do rozpoznania bulimii:

  • powtarzające się epizody gwałtowanego objadania się charakteryzujące się jedzeniem w określonym, krótkim czasie takiej ilości jedzenia, która dla większości ludzi jest zdecydowanie za duża
  • poczucie braku kontroli nad jedzeniem w czasie epizodu objadania
  • stosowanie powtarzających się zachowań kompensacyjnych chroniących przed przyrostem masy ciała w postaci prowokowania wymiotów, nadużywania środków przeczyszczających i/lub odwadniających, lewatyw, a także głodówek, uprawianie intensywnych ćwiczeń fizycznych
  • epizody objadania występujące co najmniej średnio dwa razy w tygodniu przez trzy miesiące
  • samoocena osoby jest wyznaczona głównie przez kształt i masę ciała [6]
Bulimia – przyczyny

W patogenezie powstania żarłoczności psychicznej rozpatruje się wiele czynników.

Czynniki biologiczne

W przypadku bulimii inaczej niż w anoreksji większą role odgrywają czynniki biologiczne związane z czynnością układu serotoninergicznego. Przemawia za tym większa liczba epizodów żarłoczności w okresie jesienno-zimowym, która wiąże się z ograniczeniem aktywności serotoninergicznej (odpowiedzialnej za samopoczucie, lęk i apetyt). Do czynników biologicznych zaliczamy również inne neuroprzekaźniki neromodulatory, gdzie interakcja między nimi wpływają na regulacje łaknienia [7].

Czynniki indywidualne, psychiczne

  • niestabilność emocjonalna
  • niska samoocena, która opiera się na opinii innych zwłaszcza osób dla nich ważnych (rodziny, partnerów, rówieśników)
  • trudności w akceptowaniu siebie (szczególnie własnego wyglądu)
  • brak samokontroli
  • bardzo silna potrzeba akceptacji i uznania ze strony otoczenia
  • wysokie ambicje połączone z brakiem sukcesu [8]
  • przekładanie oczekiwania otoczenia nad własne uczucia i potrzeby, co potęguje uczucie osamotnienia i opuszczenia
  • poczucie małej autonomii, trudności z niezależnym funkcjonowaniem oraz kontrolą wielu wymiarów swojego życia
  • duża zależność od innych wyrażającą się m.in. potrzebą opieki lub bycia kontrolowanym

Niejednokrotnie chorzy mówią o sobie z lekceważeniem, nie mają do siebie szacunku, są do siebie wrogo nastawione, prezentują postawę odrzucania samych siebie. U pacjentów z bulimią często (u około 1/3 osób) diagnozuje się osobowość borderline (typ pograniczny osobowości chwiejnej emocjonalnie). Osoby takie cechują pozory dobrego przystosowania społecznego, przewlekłe obniżenie nastroju lub skrywana wrogość, poczucie cierpienia, niestabilne związki interpersonalne – od intensywnej zależności połączonej z manipulowaniem [9].

U osób z bulimią występuje wiele zachowań impulsywnych, takich jak: próby samobójcze, samookaleczenia, nadużywanie leków, alkoholu, narkotyków, kradzieże.

Czynniki rodzinne

  • liczne konflikty rodzinne
  • brak oparcia ze strony członków rodziny
  • brak wsparcia
  • brak nauki racjonalnego rozwiązywania konfliktów
  • rodzinna atmosfera wypełniona stresem
  • agresje u matek
  • alkoholizm
  • otyłość w rodzinnie
  • separacja i rozwody rodziców

Od dzieciństwa wiele potrzeb przyszłego bulimika nie znajduje zaspokojenia, szczególnie potrzeba miłości, wsparcia, zaufania i rozwoju. Wyrażane przez dziecko pragnienia i uczucia są często przyjmowane sarkastycznie i z ironią. W miejsce emocjonalnej intymności pojawiają się spory, będące obroną przed bliskością.

Czynniki społeczno-kulturowe

  • stereotyp urody, idealnej sylwetki
  • presja sukcesu
Bulimia – skutki zdrowotne

Pierwszym z widocznych skutków bulimii są uszkodzenia szkliwa zębów, postępująca próchnica oraz zrogowacenia na opuszkach palców. Chorzy skarżą się również na ciągłe uczucie palenia w gardle. Objawy te są związane z działaniem kwasu żołądkowego uwalnianego podczas prowokowania wymiotów.

Powiększone ślinianki prowadzą do obrzmień twarzy i policzków. W związku z przemiennymi zachowaniami redukującymi wagę i napadami objadania się chorzy doświadczają częstych i silnych wahań swojej wagi. Pojawiają się bóle brzucha, mdłości, wzdęcia i zatwardzenia. Stosowanie środków farmakologicznych, intensywne ćwiczenia i wymioty są powodem odwodnienia i poważnych zaburzeń elektrolitowych, niedoboru potasu, sodu, chloru co prowadzi do osłabienia organizmu. Występują bóle, skurcze i osłabienie siły mięśni, poczucie wyczerpania, bóle głowy, zaburzenia miesiączkowania. Chorzy mają zwiększone ryzyko zaburzeń pracy nerek i arytmii serca.

Podobnie jak w przypadku jadłowstrętu psychicznego często współwystępuje depresja. W związku z poczuciem utraty kontroli nad własnym zachowaniem chorzy odczuwają przygnębienie, poczucie winy i odrazę do samego siebie. Dochodzi do częstego unikania sytuacji społecznych, przede wszystkim związanych z jedzeniem, co często prowadzi do wycofania społecznego [10].

 

autor: Paulina Gryz-Ryczywolska

 

Literatura
  1. Van Hoeken D., Seidell J., Hoek H. W.: Epidemiology. W: The handbook of Eating Disoders. Treasure J.,Schmidt U., van Furth E. (red.), Second edition, JohnWiley & Sons Ltd., West Sussex 2003, 11-35.
  2. Abraham S., Llewellyn-Jones D.: Anoreksja, bulimia,otyłość, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1995.
  3. Seligman M.E.P., Walker E.F., Rosenhan D.L.: Psychopatologia,Zysk i S-ka, Poznań 2003.
  4. Keca J., Cook-Cottone C.: Middle-School and High-School Programs Help Beat Eating Disorders. W: TheEducation Digest Vol. EatingDisorders, 2005, October,33-39.
  5. Cierpiałkowska L.: Psychopatologia. Scholar, Warszawa 2007, 434–435.
  6. Józefik B.: Relacje rodzinne w anoreksji i bulimii psychicznej. Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego,Kraków 2006, s. 33.
  7. Rajewski A.: Zaburzenia odżywiania dzieci i młodzieży. [W:] Zarys pediatrii. Red.: Pawlaczyk B. PZWL, Warszawa2005, 127.
  8. Kowalczuk M.: Pedagogiczna diagnoza i profilaktyka zaburzeń odżywiania się u młodzieży szkolnej. Impuls,Kraków 2008, 16.
  9. Radziwiłłowicz W., Juniewicz M.: Psychospołeczne funkcjonowanie dziewcząt z rozpoznaniem bulimii psychicznej,[W:] Psychopatologia okresu dorastania. Wybrane zagadnienia. Red.: Radziwiłłowicz W. Impuls, Kraków2006, 74–78.
  10. Nowodrodzka A., Piasecki B.: Zaburzenia odżywiania – różnice międzypłciowe. Nowinki Lekarskie, 2013, 81, 4, 381-385.
Facebook Pinterest Instagram e-mail
Powrót