Aktywne dziecko

Zdrowa dieta

„Ruch jest życiem - życie jest ruchem” w tym skrócie myślowym znakomity ortopeda A. Senger wskazał pierwszoplanowe znaczenie ruchu - od ruchu nasze życie się zaczyna i nim się ono kończy. Między tym pierwszym, a ostatnim ruchem istnieje cały ich ocean. Tym większy, im bardziej aktywny tryb życia prowadził człowiek i im dłużej trwało jego życie.

Już od urodzenia dzieci łakną aktywności fizycznej. Na początku to tylko podnoszenie rączek i kopniaki nóżkami. Z czasem aktywności jest coraz więcej: raczkowanie, pierwsze kroki, podskoki a z czasem wspinanie, bieganie czy jazda na rowerze, hulajnodze. Aktywność jest niezbędna do rozwoju i kształtowania sfery fizycznej, ale również psychicznej i społecznej.

Okazuje się, że poziom ogólnego rozwoju prawidłowo rozwijającego się dziecka w pierwszych czterech latach życia decyduje w dużym stopniu o dalszym przebiegu rozwoju jego motoryki. 5-letnie dziecko ma już opanowane ponad 50% ruchów, które wykonuje dorosły. Generalnie w okresie wczesnodziecięcym, dziecko może opanować takie sprawności jak m.in. jazda na rowerze, łyżwach, nartach, wrotkach.

Już małe dzieci dysponują dobrą i trwałą pamięcią motoryczną, tzn. że jeśli opanowały np. umiejętność jazdy na rowerze, to nie zapomną jej do końca życia. Natomiast w okresie wczesnoszkolnym obserwuje się spokojny i równomierny rozwój fizyczny, który ułatwia naukę szkolną. Między 9-11 rokiem życia prawie zakończony jest wzrost mózgu, który waży już tylko ok. 100g mniej niż u dorosłego człowieka, co jest czynnikiem determinującym jego sprawność intelektualną. W tym okresie następuje dalszy wzrost i doskonalenie czynności aparatu ruchowego oraz układu kostnego i mięśniowego, a także układu krążenia i oddychania oraz ośrodkowego układu nerwowego. Naukowcy udowodnili, że około 50% zdolności uczenia się rozwija się do czwartego roku życia, a dalsze 30% przed ukończeniem roku ósmego. W tych latach, tworzą się właśnie główne drogi nerwowe, umożliwiające naukę przez całe życie. Będą się one tworzyć nadal, jednak podstawy rodzą się w tym okresie. Aktywność ruchowa, spełnia więc kluczową rolę w procesie rozwoju młodego człowieka a szczególnie małych dzieci. Przykładowo, badania wykazały, że już 15 minut kołysania, masowania, turlania i głaskania wcześniaka wykonywane czterokrotnie w ciągu dnia, znacznie poprawiają jego koordynację ruchową i co się z tym wiąże, zdolność uczenia się. Dzieje się tak, gdyż stymulowany jest tzw. układ przedsionkowy. Dzieci, przez regularnie uprawiają ćwiczenia fizyczne, wydatnie wspierają rozwój mózgu.

Głównym celem procesu wychowania zdrowotnego dzieci i młodzieży jest kształtowanie ich postaw zdrowotno-sprawnościowych. Cechą, którą w sposób niewątpliwy wyróżnia okres dziecięcy, spośród wszystkich innych okresów składających się na życie człowieka – jest ciągły wzrost i nieustający rozwój fizyczny młodego organizmu. Dziecko rozwija się, gdy zwiększają się jego wymiary ciała, gdy wzrasta jego sprawność w wykonywaniu różnych czynności, np. bieganiu, chodzeniu.

Rozwój fizyczny to trzy grupy odrębnych jakościowo procesów: rozrostu, zróżnicowania i dojrzewania.
Te trzy procesy są nierozłącznymi elementami składowymi rozwoju fizycznego organizmu. A rozwój ten jest możliwy dzięki odpowiedniemu odżywieniu czyli pobieraniu składników budujących nasz organizm oraz składników energetycznych.

Mówiąc o rozwoju fizycznym dziecka w okresie wczesnodziecięcym, należy brać pod uwagę następujące czynniki:

  • Kościec – w okresie wczesnodziecięcym kościec dziecka jest bardzo delikatny, posiada znaczną ilość tkanki chrząstkowej, która dopiero stopniowo przekształca się w tkankę kostną. Pozytywną cechą charakterystyczną tego okresu stanowi fakt, że szkielet dziecka jest bardzo giętki i elastyczny, odporny na wstrząsy i złamania. Ma większą zdolność do odbudowy w razie uszkodzenia. Jednak właściwość ta ma także swoje negatywy, bowiem kościec ten łatwo ulega zniekształceniom. Do takich zniekształceń może dojść kiedy np. prowadzimy dziecko zawsze za tę samą rękę, dziecko ma zwyczaj długo stać lub siedzieć; podczas długich spacerów; noszenia w jednej ręce ciężkich przedmiotów; przy nieprawidłowej pozycji przy rysowaniu lub pisaniu.
  • Mięśnie – w tym okresie są one u dziecka słabe i mało odporne na zmęczenie. Ulegają wzmocnieniu z każdym rokiem. Pamiętajmy, że niezbędnym warunkiem do ich wzmocnienia i rozwoju jest ruch.
  • Stawy – wykazują dużą elastyczność dzięki dużej rozciągliwości aparatu wiązadełkowego.
  • Narządy wewnętrzne - serce w okresie wczesnodziecięcym ma niewielką pojemność a mięsień sercowy jest słabo rozwinięty. Jednak w tym okresie stosunkowo dziecko ma duży przekrój naczyń krwionośnych, co sprzyja pracy serca i łatwiejszej regeneracji sił.
  • Przemiana energetyczna u dzieci w okresie wczesnodziecięcym jest znacznie intensywniejsza niż u dorosłych, co wiąże się z żywotnością rosnących komórek i wysokim spoczynkowym zapotrzebowaniem kalorycznym.
Wpływ aktywności na rozwój dzieci

Ze względu na procesy wzrostu i dojrzewania, aktywność ruchowa odgrywa szczególnie istotną rolę w procesie prawidłowego rozwoju dzieci i młodzieży. Wpływ ten, widoczny jest w całokształcie toku rozwojowego, zarówno w sferze fizycznej, psychicznej jak i społecznej. Ruch wspomaga również proces kształtowania trwałych nawyków rekreacyjnych.

Wpływ aktywności na układ ruchu
  • wpływa na mineralizację kośćca i wzrastanie kości,
  • zapobiega wadom postawy i je koryguje,
  • wzmacnia i stabilizuje stawy,
  • umacnia przyczepy, ścięgna i wiązadła,
  • zwiększa przekrój i objętość włókien mięśniowych, co przyczynia się do wzrastania siły i sprężystości mięśni,
  • powoduje lepsze umięśnienie przejawiające się większą stabilnością układu kostnego.
  • mocniejsze mięśnie grzbietu i brzucha przeciwdziałają dolegliwościom kręgosłupa.
  • zmniejsza ilość tkanki tłuszczowej
Wpływ aktywności na układ krwionośny
  • podnosi stężenie pożądanego cholesterolu HDL
  • zwiększa metabolizm trójglicerydów i ich kwasów tłuszczowych oraz przemiany glukozy i jej kontroli we krwi.
  • zwiększa liczbę czerwonych i białych krwinek oraz poziom hemoglobiny w krwinkach,
  • podnosi pojemność tlenową krwi; zmniejsza tętno i ciśnienie skurczowe krwi,
  • zwiększa zdolność transportowania krwi, co zwiększa wytrzymałość na zmęczenie
  • przyczynia się do rozrostu serca, a jego praca staje się ekonomiczniejsza.
Wpływ aktywności na układ oddechowy
  • dochodzi do zwiększenia pojemności płuc
  • powiększa się głębokość oddechu i zużycie tlenu oraz pułap tlenowy
  • zmniejszona zostaje ilość oddechów na minutę.
Wpływ aktywności na układ nerwowy
  • stymuluje dojrzewanie ośrodków ruchowych w mózgu i wzrost motoryczności,
  • poprawia szybkość przewodzenia bodźców nerwowych,
  • dochodzi do polepszenia koordynacji ruchowej i szybkości reakcji na bodźce,
  • zmniejsza poziom lęku,
  • poprawia jakość snu.

Ponadto aktywność fizyczna działa również na układ hormonalny przez korzystny wpływ na budowę i czynność przysadki mózgowej. Aktywność ruchowa stymuluje odporności organizmu i przyczynia się do wyraźnego wzrostu odporności organizmu na zachorowanie.

Czy wiesz, że dzięki codziennej aktywności fizycznej twoje dziecko będzie:

Szybciej się uczyć

Ruch sprawia, że mózg dzieci lepiej się rozwija. U aktywnych fizycznie maluchów jest lepiej ukrwiony, a wraz z krwią dociera do niego więcej tlenu i glukozy, która jest niezbędna do jego prawidłowego funkcjonowania.

Aktywność ruchowa przyczynia się to tworzenia nowych połączeń nerwowych w mózgu. Ostatnie badania wykazały, że aktywność fizyczna (3 miesiące treningu aerobowego) stymuluje mózg do wytwarzania nowych komórek mózgowych i nowych neuronów w tzw. zakręcie zębatym hipokampa (obszarze odpowiedzialnym za pamięć, poznanie, skupienie i podzielność uwagi, uczenie się, emocje). Intensywny trening skłania mózg do tworzenia gęstych połączeń nerwowych i nowych komórek. Pod wpływem ćwiczeń, następuje wydzielanie tzw. mózgopochodnego czynnika wzrostu nerwów BDNF; mózg z małą ilością tego czynnika zamyka się na nowe informacje. Zaobserwowano, że już po miesiącu bierności, neurony funkcjonują gorzej.

Spokojniejsze

Jeśli mamy wrażenie że nasze dziecko jest nadpobudliwe i zaraz rozniesie cały dom wyjdźmy z nim na spacer, rower czy na plac zabaw. Ruch na świeżym powietrzu pomaga dzieciom pozbyć się nadmiaru energii, ale też studzi emocje i odstresowuje. Gdy maluch wyszaleje się na dworze, po powrocie łatwiej go będzie namówić na zajęcia wymagające koncentracji takie jak rysowanie czy układanie klocków.

Miało lepszy humor

Aktywność fizyczna poprawia samopoczucie. Gdy dziecko się rusza, jego organizm wydziela endorfiny. Na dworze maluch otrzymuje również większą porcję światła słonecznego pod której wpływem wydziela się potrzebna dla zdrowia witamina D, ale także poprawia się nastrój.

Wytrwale dążyło do celu

W sporcie najpierw są długie treningi, po których zaczynają pojawiać się efekty. Ci, którzy ćwiczą wytrwale, osiągają sukcesy. A te sukcesy sprawiają, że dziecko staje się pewne siebie i wie, że jeśli się postara, może osiągnąć wiele w życiu. Sprawne

U dziecka, które często ma okazję biegać, skakać, jeździć na rowerze, mięśnie stają się silniejsze, a ruchy bardziej płynne. Sprawne fizycznie maluchy pewniej czują się także wśród rówieśników, nie mają kompleksów, że czegoś nigdy nie robiły lub nie są w stanie zrobić.

Zapotrzebowanie na ruch

Organizm człowieka genetycznie zaprogramowany został na aktywny styl życia. Ruch jest biologiczną potrzebą organizmu ludzkiego.

Eksperci Światowej Organizacji Zdrowia ONZ określili minimalną, tj. niezbędną dzienną normę ruchu dorosłego człowieka na 10 tys. kroków.

Według przeprowadzonych badań ilości ruchu w poszczególnych grupach wieku, określono je w sposób następujący:
chłopcy 
- w wieku przedszkolnym – 6 godz. ruchu,
- w wieku młodszym szkolnym – 5 godz. 45 min. ruchu,
- w wieku starszym szkolnym – 5 godz. ruchu;
dziewczęta 
- w wieku przedszkolnym i młodszym szkolnym – 5 godz. 15 min. ruchu,
- w wieku średnim szkolnym – 5 godz.,
- w wieku starszym szkolnym – 4 i pół godz.
Przyjęto i uznano za właściwe umożliwienie dzieciom minimum 4 godzin czynnej i zróżnicowanej aktywności ruchowej dziennie.

Formy aktywności ruchowej

Istnieje wiele form aktywności ruchowej tak dzieci, jak i dorosłych. Zaliczyć do nich można gry i zabawy ruchowe oraz różne rekreacje.

Gry i zabawy ruchowe

Taki rodzaj aktywności fizycznej wiąże się z wykonywaniem ruchów, głównie lokomocyjnych, wymagających szybkości, zręczności i wysiłku. Zaspokajają one naturalną potrzebę ruchu dziecka, zapewniając mu harmonijny rozwój psychiczny i fizyczny. Wskazane formy aktywizacji wdrażają do czynnego wypoczynku, uczą też współdziałania i szlachetnej rywalizacji.

Rekreacja

Termin rekreacja służy do określenia różnorodnych form aktywności, podejmowanych poza obowiązkami zawodowymi, domowymi i społecznymi dla odpoczynku, rozrywki i samodoskonalenia. Łaciński termin recreo, znaczy: odnowić, ożywić, orzeźwić, pokrzepić. Istnieją różne formy rekreacji, wśród nich rekreacja fizyczna. Różne formy aktywności ruchowej takie jak np. aerobik czy taniec, wpływają na kształtowanie prozdrowotnych postaw w wieku dorastania. Oddziałują one bardzo wszechstronnie na sferę fizyczną, psychiczną i odczucia społeczne. Pokazują drogę do samodzielnego optymalnego ukształtowania parametrów własnego ciała, do odczuwania stanów zadowolenia i wrażeń estetycznych związanych z samoakceptacją i wreszcie do odnalezienia swego miejsca w społeczeństwie (np. szkoła, klasa, rodzina) poprzez działania, które powinny być w pełni akceptowane społecznie.

Światowa Organizacja Zdrowia wskazała, że umiarkowanymi formami aktywności fizycznej (spalanie kalorii od 3 do 6-krotności wyższe niż podczas siedzenia) jest np. szybki spacer, taniec, praca w ogrodzie, gry i sporty z dziećmi bez współzawodnictwa (rekreacyjna gra w piłkę, siatkówkę), proste prace budowlane, spokojna jazda na rowerze, wolne pływanie, tenis stołowy, tenis ziemny (debel). Intensywna aktywność (spalanie kalorii 6-krotnie większe niż podczas siedzenia), powodująca zwiększenie liczby oddechów i wzrost uderzeń serca, to np. bieganie, bardzo szybki marsz, aerobic, szybka jazda na rowerze, gry sportowe o charakterze współzawodnictwa (piłka nożna, siatkówka itp.), tenis ziemny (singiel), jazda na nartach, ciężkie prace fizyczne (np. kopanie ziemi).

Nadmiar ruchu nie jest dobry

Równie niebezpiecznym zjawiskiem co niedobór aktywności ruchowej, jest przeciążenie nią organizmu. Wyniki badań pokazują podstawy do obaw, że nadmierne lub jednostronne obciążanie organizmu w okresie jego wzrastania, może prowadzić do nieharmonijnego rozwoju ciała, powstawania wad postawy, obniżenia gęstości mineralnej kości oraz zakłócenia cyklu menstruacyjnego u dziewcząt. Nadmiar pracy mięśni, powoduje pogrubienie warstwy korowej oraz wybiórcze zwiększenie grubości i liczby włókien mięśni szkieletowych.

Ponadto istnieje opinia, że zbytni ruch w czasie skoku pokwitaniowego, może przyczynić się do zwolnienia tempa wzrastania kości, przede wszystkim na długość, oraz opóźnić proces dojrzewania.

Do charakterystycznym objawów przetrenowania zaliczamy:

  • pogorszenie samopoczucia,
  • rozdrażnienie,
  • apatia, bezsenność,
  • osłabienie apetytu,
  • obniżoną sprawność i wydolność fizyczną organizmu,
  • spadek ciężaru ciała,
  • wydłużenie czasu reakcji,
  • zaburzenia pracy serca.

Pamiętajmy że w każdym zmęczeniu, utrzymującym się u dziecka powyżej 24 godzin, trzeba dopatrywać się powodu przeciążenia innych elementów niż tkanka mięśniowa. Przeciążenie, może być również spowodowane chwilowym niedomaganiem ustroju, spowodowanym np. ubogim w białko i witaminy odżywianiem się, czy zbyt szybkim podjęciem ćwiczeń po chorobie. Przy intensywnym wysiłku fizycznym, istnieje także zwiększone ryzyko kontuzji i dysfunkcji stanu zdrowia.

 

autor: Paulina Gryz-Ryczywolska

Facebook Pinterest Instagram e-mail
Powrót